EN 1090 NEDİR? BELGELENDİRME DENETİMİ İÇİN ÖNERİLER

İlk yayın: Mayıs 2020 · Güncelleme: Ağustos 2026

Global ticaret ortamının gelişmesi ve kolaylaşması, firmaların uluslararası pazara açılmasına olanak sağlıyor. Bu ortam firmalar arası rekabeti artırıyor ve pazarda etkin kalabilmek için bazı gereklilikler getiriyor. Bu gerekliliklerin başında, etkin bir kalite yönetim sisteminin uygulanması, maliyetlerin sürekli azaltılması ve sürekli iyileştirme ortamının sağlanması gelir.

Avrupa pazarında bulunabilmenin bir diğer şartı, CE belgesine sahip olmak ve teknik yükümlülükleri yerine getirmektir. Yapı sektöründe CE belgesi almak isteyen firmalar, EN 1090 standardının gerekliliklerini yerine getirmek durumundadır.

Güncel mevzuat notu: CE işaretlemesinin dayanağı olan eski Yapı Malzemeleri Tüzüğü (Regulation 305/2011) yerini yeni AB Yapı Malzemeleri Tüzüğü’ne (EU) 2024/3110’a bıraktı. Yeni tüzük 7 Ocak 2025’te yürürlüğe girdi ve 8 Ocak 2026 itibarıyla fiilen uygulanmaya başladı. Eski tüzüğe göre alınmış CE işaretleri geçiş hükümleri kapsamında 2040’a kadar geçerliliğini koruyor, ancak yeni projelerde artık performans beyanına ek olarak sürdürülebilirlik beyanı (Declaration of Sustainability) ve çevresel/iklim performans göstergeleri de kademeli olarak devreye giriyor. Belgelendirme kuruluşunuzla hangi tüzük kapsamında denetime gireceğinizi netleştirmenizde fayda var.

Çelik yapıların imalatını yapan bir firmanın, EN 1090-1 Yapısal bileşenler için uygunluk değerlendirmesi gereklilikleri standardının ve EN 1090-2:2018+A1:2024 Çelik yapılar için teknik gereklilikler standardının gerekliliklerini yerine getirmesi ve üçüncü taraf bir kuruluştan bu gerekliliklerini karşıladığına dair belgelendirme denetimine girmesi gerekiyor. EN 1090-2 standardının A1:2024 tadili, bazı teknik gereklilik ve uygulama sınıfı tablolarını güncelledi; elinizdeki dokümanın bu revizyona göre kontrol edilmesi önerilir.

EN-1090 sertifikasının, yani Fabrika Üretim Kontrolü belgesinin alınması, yapıların üzerine CE markalaması yapılması izninin elde edilmesi anlamına gelir. Aynı şekilde alüminyum yapı üretimi yapan bir firmanın da EN 1090-1 ve EN 1090-3: Alüminyum yapılar için teknik gereklilikler standartlarının gerekliliklerini sağlaması gerekir. Bu standartlar, uluslararası yapı yönetmeliğinin gerekliliklerini kapsar ve teknik olarak detaylandırır.

EN 1090 Uygulama Sınıfı Belirleme (Çelik Yapılar İçin)

EN 1090-2 belgesi, çelik yapıların kaynaklı ve kaynaksız üretimiyle ilgili teknik detaylar içeren ve yapı yönetmeliğini temel alan bir standarttır. Çelik levhaların şekillendirilmesi, kaynak teknolojisi veya mekanik bağlantılar ile birleştirilmesi ve montaj süreçleri için uyulması gereken teknik şartları içerir.

Standardın içeriğinde, faaliyet gösteren firmanın ürün türüne ve ürünün oluşturacağı hasar durumuna göre sınıflandırmalara yer verilir. Bu sınıflandırmalar çeşitli kategorilerin kesişimiyle belirlenir: hizmet kategorisi, üretim kategorisi ve önem derecesi. Bu kategorilerin kesişimine göre 4 sınıflandırma belirlenir ve firmaların uyması gereken teknik gereklilikler hafiften ağıra doğru artar.

Kaynaksız mekanik bağlantılarla üretim yapan ve ürünlerinde hasar olması durumunda az can kaybına neden olacak yapılar üreten firmalar, uygulama sınıfı 2 veya 3 olarak değerlendirilir. Kaynaklı üretim söz konusuysa veya olası hasar durumunda çok fazla can kaybına neden olacak yapılar üretiliyorsa, firma uygulama sınıfı 4 kategorisinde yer alır — bu, en ağır kategoridir.

Uygulama sınıflarının sınıflandırılmasını içeren tablo aşağıdaki gibidir.

Hizmet kategorileri:

Üretim kategorileri:

Önem derecesi:

Bu üç kritere göre uygulama sınıfının belirlenmesi:

Hangi uygulama sınıfından denetime gireceğiniz konusunda belgelendirme kuruluşunuzdan detaylı bilgi alabilirsiniz; A1:2024 tadili sonrası tablo eşiklerinde küçük güncellemeler olabileceğini unutmayın.

Çalışmalara Nereden Başlamalıyım?

EN 1090 belgesini alabilmek için ISO 9001 belgesine sahip olmak avantaj sağlar. Hatta ISO 9001 belgesine sahip olunması gerekir desek çok yanlış söylemiş olmayız; çünkü EN 1090 standardının istekleri zaten ISO 9001 isteklerini büyük ölçüde kapsar.

Çalışmalara başlarken standardın iyice gözden geçirilmiş ve isteklerinin anlaşılmış olması gerekir. Daha sonra en önemli kısım, mevcut durum analizi yapmaktır. Bu analiz sonucunda standardın karşılanan ve karşılanmayan noktaları, yani gelişime açık alanlar belirlenmelidir. Unutulmamalı ki belgelendirme süreçlerinde en kritik kısım, mevcut durum analizi ve ardından eksiklerin kapatılması için yapılacak planlama aşamasıdır. Plan ne kadar açık ve gerçekçi olursa, denetime o kadar az eksikle girilir.

Plan aşamasında ve belgelendirme denetimi için yapılması gerekenler ile ilgili birkaç öneri:

Not: Bazı maddeler zaten ISO 9001 belgesine sahip firmalarda uygulanıyor. Önerileri biraz daha genel tuttum.

• Bütün bölümlerle toplantı gerçekleştirilip süreçlerin oluşturulması.
• Bütün bölümlerle toplantı gerçekleştirilip iş akış şemalarının ve prosedürlerin oluşturulması.
• Prosedürlere bağlı olarak operasyon talimatlarının oluşturulması.
• Tedarikçilerin gözden geçirilip çelik konstrüksiyon sisteminde kullanılan malzemelerin CE belgeli ürünler olarak temin edilmesinin sağlanması. EN 10204 Tip 3.1 raporu gereken ürün gruplarının belgelerinin her girdi sürecinde tedarikçilerden istenmesi.
• Onaylı tedarikçi listesi oluşturulması ve tedarikçi değerlendirmelerine önem verilmesi. Tedarikçilerden kalite belgeleri, ürün belgeleri ve MSDS gibi dokümanların istenip arşivlenmesi.
• Yönetimle birlikte kalite politikası oluşturulup bütün firmaya duyurulmasının sağlanması.
• Bütün personellerin görev tanımlarının gözden geçirilmesi ve eksik görev tanımlarının tamamlanması.
• Müşteri memnuniyeti anketi oluşturulup denetim öncesi mevcut müşterilere gönderilerek geri beslemelerin alınması.
• Firmada kullanılan ve yeni alınacak ölçüm aletlerinin ve ekipmanların kalibrasyonlarının yaptırılıp kalibrasyon listesiyle takibinin sağlanması.
• Giriş kaliteden final kaliteye uzanan proseslerde tanımlama sisteminin oluşturulması ve kontrol kayıtlarının denetime örnek teşkil etmesi için biriktirilmesi.
• Kalite kontrol planları oluşturularak kalite operasyonlarının tanımlanması ve denetime hazır edilmesi.
• Proje dosyalarının ve teknik resimlerin gözden geçirilmesi, parça toleranslarının güncel EN 1090-2:2018+A1:2024 standardına göre revize edilmesi.
• Operasyonel bütün süreçlere EN 1090-2 standardının gereksinimlerinin entegre edilmesi ve sürekliliğinin güvence altına alınması.
• Organizasyon şemasının güncellenmesi ve görev tanımlarıyla bağdaştırılmasının sağlanması.
• İzlenebilirlik sisteminin oluşturulması: hangi yapılarda hangi hammaddelerin kullanıldığı mümkün olduğunca takip edilebilmeli.
• Kullanılan statik hesaplama programlarının orijinal lisansları ve bakım sözleşmeleri tedarikçi firmadan istenebilir. Belirli aralıklarla yazılım doğrulaması yapılması — yani programın yaptığı hesapların doğru olduğuna dair kanıt oluşturulması — hem denetimde işi kolaylaştırır hem de firmanın yaptığı işin arkasında daha rahat durmasını sağlar.

Mekanik bağlantıyla birleştirme yapan firmalarda belgelendirme denetimi biraz daha hafif geçer diyebiliriz. Kaynaklı imalat yapan firmaların ayrıca kaynak prosesleri ve kontrolleriyle ilgili bazı gereklilikleri karşılaması gerekir. Bu firmalarda bünyeye kaynak mühendisi katılması, kaynak planlarının oluşturulması ve tahribatsız muayene (NDT) sertifikalı kalite kontrol personelinin kaynak kontrollerini yapması gibi ek gereklilikler doğar.

Çelik konstrüksiyon yapıların montajı ve lojistik faaliyetleri de EN 1090 standardının ayrı bir maddesini oluşturur. Dolayısıyla ilgili prosedürlerle, montaj yapılırken dikkat edilmesi gereken noktalar, firma içi ve firma dışında montaj yapılması durumunda dikkat edilmesi gerekenler, lojistik faaliyetleri süresince dikkat edilmesi gereken noktalar belirtilmeli ve dokümante edilmelidir.

Belgeyi Aldıktan Sonra Yapılması Gerekenler

Denetim sonrası yapılması gereken konuların başında, standardın gerekliliklerinden olan performans beyanı, fabrika üretim kontrolü beyanı, ilk tip testi formu ve CE etiketi formlarının EN 1090-1 standardına uygun olarak hazırlanması gelir. Belgenin alınmasından sonra müşterilere bu beyanların yapılması ve CE etiketlerinin her ürünün üzerine yapıştırılması zorunludur.

Yeni gereklilik: Yeni AB Yapı Malzemeleri Tüzüğü (EU) 2024/3110 kapsamına giren projelerde, performans beyanına ek olarak sürdürülebilirlik beyanı (Declaration of Sustainability) da devreye giriyor. Bu belge, ürünün çevresel ve iklim performansına dair göstergeleri içeriyor ve 2026-2032 arasında kademeli olarak zorunlu hale geliyor. Hangi projelerinizin eski, hangilerinin yeni tüzük kapsamında değerlendirileceğini belgelendirme kuruluşunuzla netleştirmenizde fayda var.

Bu formlardan performans beyanı, her bir proje için projenin başında müşteriye yapılan beyandır. Fabrika üretim kontrolü formu her bir ürün için doldurulur, müşteri isteği doğrultusunda müşteriye verilir; ancak denetimler için saklanması zorunludur. CE etiketi, yasal olarak her ürünün üzerine yapıştırılması zorunlu olan ve ürünün özellikleri ile performans beyanı özetlerinin yer aldığı formdur. İlk tip testi formu ise proje için bir kez doldurulan, ürünün teknik deneyleriyle ilgili beyanların yer aldığı dokümandır.

Danışmanlık ve eğitim talepleriniz için iletişime geçebilirsiniz.